MoHFW 2026 — रुग्णालयांमधील फायर सेफ्टी: बंधनकारक आदेश

रुग्णालय प्रशासनांसाठी · फायर सेफ्टी ऑफिसर्स · कन्सल्टंट्स — FIREX Compliance Brief 05-2

प्रत्येक रुग्णालयातील फायर सेफ्टी आता लेखी राष्ट्रीय आदेश बनला आहे.

हेल्थकेअर फॅसिलिटीजमधील फायर & लाइफ सेफ्टीबाबत राष्ट्रीय मार्गदर्शक तत्त्वे (2026) · DM Cell, MoHFW, भारत सरकार · जारी 04.05.2026 · PIB Release ID 2257800 · NBC 2016 · NEC 2023 (SP-30) · CEA 2023

हा आदेश का आहे

**उंदीर वॉर्डपर्यंत पोहोचतात.** रुग्णालयाच्या NICU मध्ये एक उंदीर. कर्मचाऱ्यांनी पुष्टी केली की हा प्राणी अनेक दिवसांपासून युनिटमध्ये होता.

**नंतरचा ICU.** SMS रुग्णालय, जयपूर. ICU मधील आगीत सहा रुग्णांचा मृत्यू.

**आणि बाहेरून.** डिंडीगुल, तामिळनाडू. एक खासगी रुग्णालय आगीत; सहा जणांचा मृत्यू, त्यात एक लहान मूलही.

छायाचित्रे प्रकाशित बातम्यांमधून. केवळ सूचक; प्रकाशनापूर्वी परवाना घेणे आवश्यक.

अधिसूचना — कोणावर, कधीपासून

काय — रुग्णालयांसाठी सरकारचे राष्ट्रीय फायर-सेफ्टी नियमपुस्तक. 2020 आवृत्तीची जागा घेते. NBC 2016 & राज्य फायर कायदे: बंधनकारक. वैध फायर सेफ्टी सर्टिफिकेट: बंधनकारक (§7.2).

कोणावर — भारतातील प्रत्येक रुग्णालय आणि नर्सिंग होम — सरकारी & खासगी, जुने & नवीन.

कधीपासून — 04.05.2026. फायर सेफ्टी कमिटी & फायर सेफ्टी ऑफिसर: आत्तापासून. फायर-रिस्क तपासणी: दर 3 महिन्यांनी. संपूर्ण फायर + इलेक्ट्रिकल ऑडिट: दरवर्षी. फायर हॅझर्ड रजिस्टर + ऑडिट & करेक्टिव्ह-अ‍ॅक्शन रेकॉर्ड्स — रेग्युलेटर्स आणि NABH साठी खुले (§3.1, §5.5).

मार्गदर्शक तत्त्वातून जसेच्या तसे · §4.2, p.25

“पेनिट्रेशन सीलिंग आग आणि धुराचा प्रसार रोखून फायर कंपार्टमेंटेशन राखण्यास मदत करते”

आदेश → Stanvac उपाय

आदेश — अधिसूचनेनुसार (§ / पान)	Stanvac उपाय
1 · इलेक्ट्रिकल इन्स्टॉलेशन Annex A4 p.53 · §4.1.3 p.23–24 · CEA 2023 वायरिंगने आग पसरवता कामा नये — आणि सेफ्टी सर्किट्स आगीदरम्यानही कार्यरत राहिले पाहिजेत. रुग्णालये BD4 या सर्वाधिक-जोखमीच्या बिल्डिंग क्लासमध्ये येतात (IS 732). ICU, NICU, OT मध्ये अधिक काळजी आवश्यक.	FIREX EC 43 Survival — सेफ्टी सर्किट्स आगीतही लाइव्ह राहतात — IEC 60331-21 (240 min @ 750°C) · IS 17505-1 · CBRI FIREX EC 43 General — मोठ्या केबल्स — फ्लेम स्प्रेड नाही — IEC 60332-3 · 240 min FIREX EC 7034 — लहान व्यासाची & पॅनेल वायरिंग — उंदीर-रोधी · सी-थ्रू · फ्लेम स्प्रेड नाही · CBRI 120-min · Cat A
2 · प्रत्येक केबल क्रॉसिंगवरील ऑडिट Annex 1, A3.1(2) p.50 बंधनकारक तपासणी (IS 732 cl. 4.3): केबल्स भिंती, मजले आणि शाफ्ट्समधून जातात अशा प्रत्येक ओपनिंगची तपासणी झाली पाहिजे — आणि जिथे सील केले आहे तिथे मेक, टाइप, उत्पादकाचा टेस्ट रिपोर्ट आणि इन्स्टॉलेशन पद्धत नोंदवली पाहिजे.	FIREX FM-71 + FB 250 — प्रत्येक क्रॉसिंग सील करते — भिंतीवर 2 h
3 · अस्तित्वात असलेली वायरिंग — अधिसूचना काय आदेश देते §4.1.3 p.23 · Annex 1 A3 · IS 732 (BD4) HFFR — Halogen Free & Flame Retardant — मार्गदर्शक तत्त्वाने नमूद केलेला क्लास आहे; इन्स्टॉलेशन NEC 2023 (§4.1.3) नुसार "अनुरूप असू शकते". अस्तित्वात असलेल्या वायरिंगसाठी: "विशेष काळजी…" (इलेक्ट्रिक शॉक आणि इलेक्ट्रिकल फायरपासून संरक्षणासाठी) (§4.1.3); "आगीच्या प्रसारापासून सावधगिरी", तपासणी "सर्व ठिकाणी बंधनकारक" (Annex 1 A3 · IS 732 cl 4.3). कर्तव्य: प्रसार नाही · विशेष काळजी · नोंदवलेले सीलिंग — बदली नाही.	FIREX EC 43 कोटेड PVC केबल कोणतेही विषारी वायू सोडत नाही — हॅलोजनसह — टॉक्सिसिटी इंडेक्स 1.349 · NES-713 · NCD-1409 · CBRI FIREX EC 43 Survival — सेफ्टी सर्किट्स आगीत लाइव्ह — IEC 60331-21 (240 min @ 750°C) · IS 17505-1 FIREX EC 43 General — फ्लेम स्प्रेड नाही, मोठ्या केबल्स — IEC 60332-3 · 240 min FIREX EC 7034 — लहान व्यास & पॅनेल वायरिंग · सी-थ्रू · CBRI 120-min · Cat A · उंदीर-रोधी — RDSO/SPN/204 अंतर्गत SAFE रेटेड. शाफ्ट्स आणि फॉल्स सीलिंगमध्ये इन्सुलेशन सोलणारा चावा कधीच घडत नाही — आणि वायरिंगसाठी कोणताही वॉर्ड बंद करावा लागत नाही.
4 · कंपार्टमेंटेशन — डिझाइन कर्तव्य §4.2 p.24–25 प्रत्येक मजला फायर-प्रूफ कंपार्टमेंट्समध्ये विभागलेला; प्रत्येक शाफ्ट प्रत्येक मजल्यावर सील केलेला. रुग्णांना शेजारच्या कंपार्टमेंटमध्ये हलवले जाते — हे तेव्हाच काम करते जेव्हा कंपार्टमेंट्स टिकून राहतात.	FIREX FM-71 + FB 250 — भिंत & मजल्यावरील ओपनिंग्ज — 2 hours · प्रत्येक शाफ्ट, प्रत्येक मजल्यावर सील केलेला
5 · ज्वलनरहित पृष्ठभाग §4.1.1 p.23 स्ट्रक्चर, फिनिशेस आणि फॉल्स सीलिंग्ज जळता किंवा आग वाहून नेता कामा नयेत. नवीन बांधकामासाठी बंधनकारक; अस्तित्वात असलेल्या इमारतींना बदल केल्यास किंवा प्राधिकरणाने धोका जाहीर केल्यास.	STANVAC CS 70 — क्लिअर इंट्युमेसंट — जिथे दिसणे महत्त्वाचे आहे: लाकूड & उघड्या पृष्ठभागांचे फिनिश न लपवता संरक्षण FIREX DC 52 — जिथे रंगीत कोटिंग हवी आहे — पृष्ठभाग इंधन बनणे थांबते

कायदेशीर परिणाम — काय घडते, कोण जबाबदार

काय घडते	कोण जबाबदार
फायर सेफ्टी सर्टिफिकेट रद्द — इमारत सील केली जाऊ शकते (राज्य फायर कायदे).	रुग्णालय
आगीत मृत्यू: 5 वर्षांपर्यंत तुरुंगवास — BNS 2023 §106. जीव धोक्यात घालणे — §125.	मालक · विश्वस्त · MS / CEO — वैयक्तिकरित्या
प्रत्येक ऑडिट आता रेकॉर्डवर आहे (फायर हॅझर्ड रजिस्टर + ऑडिट फाइल). आढळलेला पण दुरुस्त न केलेला दोष = निष्काळजीपणाचा पुरावा.	ज्याला माहीत होते आणि ज्याने कृती केली नाही तो
NABH निलंबित. कॅशलेस विमा टाय-अप्स थांबतात. फायर इन्शुरन्स क्लेम नाकारला जातो.	रुग्णालयाचे उत्पन्न
ग्राहक न्यायालये पीडितांच्या कुटुंबांना भरपाई देण्याचे आदेश देतात.	रुग्णालय भरपाई देते

उदाहरण: AMRI Kolkata, 2011 — 90+ मृत्यू. संचालकांना अटक आणि खटला.

04.05.2026 नंतर, कोणतेही रुग्णालय "आम्हाला माहीत नव्हते" असे म्हणू शकत नाही.

आदेश लेखी आहे — आणि तुम्हाला सांगितला गेलेला प्रत्येक दोषही लेखी आहे.

कोणाला भेटावे

फायर सेफ्टी ऑफिसर — त्यांच्यासोबत शाफ्ट्स, पॅनेल्स, ओपनिंग्जची पाहणी करा
फायर सेफ्टी कमिटी — आमचा उपाय त्यांच्या अजेंड्यावर आणा
MS / CEO — बजेट यांच्याकडे आहे — मार्गदर्शक तत्त्वाच्या स्वतःच्या चार्टमध्ये "Accountable"
चीफ इंजिनिअर — आम्हाला BOQ मध्ये समाविष्ट करतो आणि अंमलबजावणी करतो
नवीन इमारती — MEP / फायर कन्सल्टंट

PCO — पॅनेल्स · केबल्स · ओपनिंग्ज · एक सर्वेक्षण · एक स्पेसिफिकेशन · एक जबाबदार भागीदार

STANVAC CHEMICALS (INDIA) LTD · Plot 551, Pace City-II, Sector 37, Gurugram 122001 · sales@stanvac.com · +91-85271 99811 · stanvac.com

स्रोत: National Guidelines on Fire and Life Safety in Healthcare Facilities (2026), DM Cell, MoHFW — mohfw.gov.in · PIB Release ID 2257800, 04.05.2026. टेंडर्ससाठी, नमूद केलेल्या §/पानावरील अधिकृत PDF मधून नेमके शब्द वापरा.